محمد حسن خان اعتماد السلطنه
677
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
مسافرين مؤدبانه رفتار مىكردند و امتيازى ميان آنها از جهت سكونت قائل مىشدند . مهمانخانه دو طبقه بود و در اطراف آن ايوانى با ستونهاى آجرى و در يك سمت آن باغچهاى با حوض بزرگ و در طرف ديگر آن ميدانى ( سفرنامهء ديولافرا ، ترجمهء مترجم همايون فرهوشى ، ص 105 و 106 ) . در كتاب « سه سال در دربار ايران » هم وصفى از اين مهمانخانه هست ( ص 86 ) . اين مهمانخانه امروز از ميان رفته است . امامزاده زيد ( ص 109 س 31 - ص 77 چاپ اول ) در بازار كه امروزه قسمتى از صحن آن را دبستان حافظ ساختهاند و اطراف آن را دكانهائى بنا كردهاند . دبستان را پيش از شهريور 1320 و در زمان وزارت فرهنگ اسمعيل مرآت ساختهاند و دكانها و حمام آنجا را كه به حمام امامى - گويا مال امام جمعهء طهران - معروف بود خراب كردهاند . قبر لطف على خان زند در ايوان اين امامزاده است . ميرزا صادق فراهانى ( پروانه ) ( ص 112 س 14 - ص 79 چاپ اول ) متخلص به پروانه پسر ميرزا معصوم محيط و برادرزادهء ميرزا ابو القاسم قائم مقام و نوادهء ميرزا عيسى قائم مقام اول كه در 1291 درگذشت و او جد اديب - الممالك فراهانى است . آقا رضا ناظم خلوت و سد اهواز ( ص 112 - ص 80 چاپ اول ) پسر داراب پسر زال و پسرعموى ميرزا على اصغر خان امين السلطان كه در شب سهشنبه 23 رمضان 1310 درحالىكه شصت و چهار پنج سال از عمرش مىگذشت درگذشت . وى به قول اعتماد السلطنه مرد عوامى بود يعنى خط و ربط و سوادى نداشت . ظاهر بسيار بدى داشت ، اما باطنش فرشته بود . در دوستى ثابتقدم و باوفا و مقدس بدون ريا و روىهمرفته خيلى آدم خوبى بود . . . با اعتماد السلطنه و امين الدوله ( ميرزا على خان ) خيلى دوست بود و از جهت دوستى او با امين الدوله هردو امين السلطان نسبت به او بىلطف بودند ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 990 ) . وى پسرى داشت كه در 1301 در شانزده سالگى از محافظين شاه بود و در سر خدمت شمشير حمايل مىكرد و طپانچهء ششلول به كمر مىبست و به وظايف خود